Bibliotheekwerk wordt onzichtbaar

12 Reacties

Ik maak me ernstig zorgen  over het voortbestaan van de bibliotheek. Niet omdat het niet nodig zou zijn, maar omdat we op een of andere manier maar niet over het voetlicht krijgen wat we doen, waar we als beroepsgroep voor staan, mee bezig zijn, wat onze core business is.

Bibliotheek
Ik werk in een wetenschappelijke speciale bibliotheek, daar is de situatie waarschijnlijk anders dan in de openbare bibliotheek, zeker wat gebruikers, users, betreft: onze gebruikers weten ons te vinden en in grote lijnen te waarderen op wat we doen.  Maar het management … dat is een ander verhaal.

Naam
Het feit dat de opleidingen het woord ‘bibliotheek’ uit de naamgeving hebben verbannen omdat het niet alleen om boeken zou gaan (ict afdelingen zien er geen been in om ‘bibliotheek’ te gebruiken voor de software-bibliotheek), en  ‘dienstverlening’ nu ook al niet meer mag, maakt het er voor de buitenstaander ook niet duidelijker op.
Lang heb ik dan ook, eigenwijs als ik ben,  volgehouden dat ik ‘bibliothecaris’ was, maar uiteindelijk ben ik overstag gegaan voor ‘informatie specialist‘. Alleen snapt niemand buiten onze beroepsgroep wat ik daarmee bedoel. En inderdaad: wij hebben het alleenrecht op informatie niet …. Om me heen zie ik ook fancy namen opduiken: de laatste die ik hoorde was ‘productmanager‘, alsof dat duidelijker is .

Huidige praktijk
Ik ben al een poosje aan het worryen over wat ik om me heen zie en hoor en schreef deze post aanvankelijk naar aanleiding van Jan’s oproep:

“De nieuwe bibliotheek verschijnt aan de horizon terwijl de oude bibliotheek nu al door z’n hoeven zakt”

Maar door tijdsgebrek is dat voor die blogkermis toch een andere geworden 😉 .

Om me heen zie ik dat bibliotheken weggevaagd worden in sanerings -i.e. bezuinigings- acties, terwijl men evengoed onderkent dat er te weinig aan kennisdeling, kennismanagement, kortom het echt informatiemanagement gedaan wordt. En dan worden er vanuit afdelingen als communicatie en IT/ICT acties ondernomen die eigenlijk op ons terrein liggen en dan ook vaak tekort schieten, omdat ze vaak te zeer instrumenteel zijn. Het lijkt net of de gevestigde orde managers niet ziet wat wij doen. De gebruikers wel, maar op een of andere manier wordt er wat dat betreft ook niet naar hen geluisterd. Zo zie je dat dure wetenschappers hun tijd moeten besteden aan administratieve zaken, die beter, sneller en efficiënter door goedkopere krachten gedaan kunnen worden. Of, als je bijv denkt aan IBL,  helemaal niet meer gedaan worden, wat uiteindelijk een negatief effect op de kwaliteit van het door hen verrichte werk zal hebben.
Waar hebben we een bibliotheek voor nodig: al onze eigen spullen staat toch op het intranet roepen de managers: misschien, maar als dat zo is, wie zet dat dan daar? Ik hoorde al dat ‘men’ denkt dat de medewerkers dat zelf wel zullen doen,  … nou …

Nieuwe media
Ben je wel bij de tijd met je bibliotheek? Wat web 2.0 betreft: ik hou mijn zaakjes wel bij, maar word in de toepassing daarvan voor de bibliotheek belemmerd door de firewall, waar sommige programma’s helemaal niet  (Netvibes, LibraryThing, RefWorks), of maar gedeeltelijk (Twitter, Delicious, Meebo) doorheen komen. Of door de structuur van het netwerk die belet dat je toolbars gebruikt, of je weblog alleen in HTML en niet in WYSIWYG laat opmaken, waardoor samenwerking met collega’s bemoeilijkt wordt. Of door de ICT afdeling die maar geen netwerkversie van RefMan of Endnote installeert.
De bibliotheek kan zo niet leveren wat ze eigenlijk in mijn ogen zou moeten en kunnen, verdwijnt weer een beetje meer uit beeld en een en ander heeft tot gevolg dat bij de afdeling communicatie een nieuwe functie kan ontstaan voor iemand die zich bezig houdt met ‘nieuwe media’ en vervolgens weer bij mij komt met opmerkingen over bibliografische zaken (zucht).

Alles staat immers op internet?
Veel wel ja, maar lang niet alles, en zeker niet gratis en vindbaar. Wij hebben verschillende databases, online tijdschriften en een linkresolver, betalen daar al met al een smak geld voor en een groot deel van mijn tijd ben ik bezig met die aan de gang te houden en op elkaar af te stemmen.

Aan de lopende band verandert de plaats van elektronische collectie (URLs), het platform van de uitgever of de jaren waar je toegang toe hebt. Amerikaanse abonnementen moeten elk jaar vernieuwd en vaak moet dan ook de toegang weer opnieuw geregeld worden. Er is geen sprake van dat je een linkresolver koopt en dan klaar bent: die moet gevuld worden en vraagt veel onderhoud, wat nog aardig lastig is om te doen ook.
Maar al dit werk gebeurt achter de schermen: als alles goed gaat merkt niemand er wat van, en zou je kunnen denken dat het vanzelf gaat… En weer verdwijnt de bibliotheek een beetje meer uit beeld.

Programma’s en instructies
Te vaak worden programma’s aangekocht en keurig neergezet met de gedachte dat ‘men’ dat zelf wel uitvist hoe die werken. Nou dat valt nogal tegen: heel vaak moeten er administratief zaken worden ingericht, of mensen knoppencursussen gegeven worden. Programma’s als ReferenceManager of Endnote hebben bijna altijd een korte instructie nodig, en als je de andere databases efficiënt wil gebruiken moet ook daar in instructie voorzien worden.  Ik ken wel voorbeelden van gevallen waar men (een toegang tot) dure databases heeft gekocht, en die vervolgens netjes installeert en wacht tot de gebruikers vanzelf komen …. niet dus.

Gebruikers
Er zijn 3 soorten medewerkers / gebruikers te onderscheiden naar stadium van bibliotheek-bewustzijn:

  1. Niet gebruikers: die of niet lezen omdat ze er geen behoefte aan hebben en op persoonlijke netwerken drijven (managers bijv, maar onder de wetenschappers komen ze ook voor), of geheel selfsupporting zijn en alles zelf aanschaffen (in de wetenschap een minderheid).
  2. Onbewuste gebruikers: de mensen die vrolijk je systemen gebruiken zonder in de gaten te hebben dat ze dat kunnen doen omdat iemand dat heeft geregeld.
  3. Bewuste gebruikers: mensen die je systemen gebruiken en vaak tegen de grenzen aanlopen en om instructie/ondersteuning vragen, IBL opvragen en dergelijke.

Toekomst
Het werk als zodanig moet toch gedaan worden, dat is duidelijk. In organisaties waar de bibliotheek is afgeschaft zie je dezelfde taken opduiken bij het secretariaat, de ICT of de afdeling communicatie, al hebben ze het soms niet eens in de gaten: al heeft een roos een andere naam ….
Als wij het niet meer doen uit naam van de bibliotheek, en het voortaan verder onder de afdeling ‘Communicatie’ of ‘Ict’ zal vallen, of men een afdeling ‘Research informatie’ uit de grond stampt,  maakt misschien niet eens zoveel uit, maar ik zie het toch als een teloorgang van het vak als zodanig, en dat gaat me wel aan het hart.

Want dat de bibliotheek als zodanig niet kan overleven, lijkt haast wel zeker.

————-

(het moge duidelijk zijn dat ik dit volstrekt op persoonlijke titel schrijf)

Advertisements

12 thoughts on “Bibliotheekwerk wordt onzichtbaar

  1. Een puike post Dymphie, ook al is het geen onderwerp dat vrolijk stemt. Je benoemt een aantal zeer herkenbare problemen.
    Hoe kun je je verhaal vertellen als je technisch niet goed wordt ondersteund, als mensen werken met verschillende agenda’s?

    De onverschilligheid wordt steeds groter. Misschien moeten we ophouden om hier aldoor over te overleggen en nieuwe plannen voor te schrijven en ons nog veel en veel meer onder het publiek gaan mengen (online bedoel ik dan). Niet te veel nadruk leggen op wie we zijn maar continu excelleren in het aanvoeren van bewijzen en bronnen, het onderbouwen van informatie, enz. Daar laten immers velen nog steekjes vallen.

    Maar dat is ook heel makkelijk gezegd. Dat moet wel gefaciliteerd worden en ik zie die ommezwaai nog niet zo heel snel komen. Daar heeft het nog een te vrijblijvend imago voor vermoedelijk.

    Genoeg weer om over na te denken in ieder geval. Bedankt!

  2. Met interesse gelezen en instemmend geknikt. Hoe herkenbaar. Ik zou er in mijn commentaar wel graag dieper op ingaan maar ik doe het liever niet (te confidentieel).
    Ik begrijp wel dat je deze post ’s morgens vroeg verder hebt afgewerkt. Enkele weken geleden lag ik ook tot diep in de nacht in bed te woelen, wakker liggend over de toekomst van onze bibliotheek (en bij uitbreiding ook andere). Ik probeer positief te blijven maar heel wat onzekerheden knagen aan onze toekomst. Dikwijls probeer ik me in de plaatst te stellen van onze gebruikers en dat beeld is inderdaad zeer verdeeld. Ik denk dat jouw derde categorie gebruikers helaas de kleinste is.

  3. Helaas moet ik zeggen dat ik ook dit soort geluiden steeds meer hoor in bibliotheekland en de praktische knelpunten die je aanhaalt zijn herkenbaar. Echter ik heb het gevoel dat gebruikergroep categorie 3 in de omgeving waar ik werk groeiende is. Tools en begeleiding om tussen de internetbomen het bos weer te vinden worden steeds meer gewaardeerd. Daarvoor moet je echter heel dicht bij de gebruiker staan en dat vergt veel geduld, doorzettingsvermogen en andere vaardigheden dan wellicht voorgaande jaren gevraagd werd in de functie van informatie specialist. Maar dat de bibliotheek zal verdwijnen, nee!!! Hij moet veranderen en daar zijn we hard mee bezig. Ik ben dan wel geen informatiespecialist, maar probeer mijn achtergrond kennis in te zetten om dit proces in gang te houden.

  4. Heldere post. Ik denk dat je heel goed de pijnpunten te pakken hebt. Het is inderdaad een lastige positie om in te manouvreren. Vooral vanwege de vaak niet gespecialiseerde kennis van managers op dit vakgebied.
    ‘Moet je daarvoor gestudeerd hebben dan?’

    Het is een tendens die ik al jarenlang met afgrijnzen aanzie. Maar het doorbreken van dit plafond is ijzingwekkend lastig.

    succes!

  5. Klopt. Al een tiental jaren is een deel van het werk gaan vallen onder ICT, onder marketing als deskresearch, onder voorlichting/PR (nieuws, knipsels, alerts) of onder opleidingen. De laatste tijd hoor ik collega’s, bijv. bij het Metis seminar dat zij werken bij een Bureau Onderzoek, of onderzoeksinformatie. En verder vallen we onder Content management of iets van dien aard. De woorden bibliotheek en documentatie zijn uit het blikveld verdwenen. Niet in de laatste plaats doordat wij, als beroepsgroep geen sterke lobby hebben in beroepsvereniging noch opleiding.
    Ik vraag me wel af hoe dat in het buitenland is. Heb zelf de indruk dat het begrip ‘Library’ zeker in de wetenschappelijke wereld iets dynamischer overkomt dan ‘bibliotheek’.
    En verder is het een algemeen verschijnsel van bedrijfsbibliotheken. Je hoort van het een na het andere grote bedrijf (NS, ING,…) dat ze de bedrijfsbibliotheken opdoeken. Vraag me ook af wat daar voor in de plaats komt.

  6. Dank jullie allen voor je reacties en je instemming.

    Ik begreep dat in het buitenland er een certificatie nodig is om in een bibliotheek te mogen werken: dan houdt het begrip ‘ Library’ meer de eigen betekenis vast en is het voor iedereen duidelijker wat eronder valt.

    Want om iets te kunnen kennen moet je de naam weten … dat weten we al sinds Linnaeus (en langer eigenlijk) 😉 .

  7. Pingback: Gedrukt materiaal en het bibliotheek imago « Dee’tjes: over internet, zoeken en bibliotheken

  8. Beste Dymph en anderen,

    Alle redenen om ons zorgen te maken over ons beroep heb je helder uiteen gezet. Mijn indruk is dat alles staat of valt met (persoonlijke) contacten. Om even lekker simpel uit de hoek te komen. Contact over wat je doet, maakt dat je diensten er niet meer zo vanzelfsprekend ‘automatisch’ maar zijn en dat je zichtbaar wordt. Je diensten moeten a.h.w. flink ingebed worden in de organisatie en dat moet, net als de ICT diensten overigens, expliciet worden gemaakt naar de gebruikers toe. Vriendelijke groet, SE.

  9. Je hebt gelijk SE, maar het probleem zit er dan ook weer in dat die inbedding ook weer door het management gedaan moet worden.

    Als die nut en noodzaak niet ziet, dan worden die taken of gewoon afgestoten (iedereen kan immers alles zelf tegenwoordig) of belegd bij andere afdelingen, omdat men immers niet in de gaten heeft dat het om jouw expertise gaat.
    En zo is de cirkel rond.

  10. Pingback: Onbewust bibliotheekgebruik | Dee'tjes

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s